Publicaties

De eindejaarspremie - veel gestelde vragen

De eindejaarspremie is een extra verloning die heel wat werknemers meestal op het einde van het jaar als een soort van dertiende maand ontvangen van hun werkgever. Enkele veel voorkomende vragen ter verduidelijking van dit systeem, worden hierbij beantwoord.

1. Moet de werkgever een eindejaarspremie betalen?

De werkgever moet aan zijn werknemers een eindejaarspremie betalen wanneer dit wordt verplicht door:

  • de collectieve arbeidsovereenkomst gesloten op het niveau van het (sub-) paritair comité
  • de collectieve arbeidsovereenkomst gesloten op het niveau van de onderneming
  • de individuele arbeidsovereenkomst
  • het arbeidsreglement
  • het gebruik

Deze opsomming geeft aan dat er noch in de wet, noch in een collectieve arbeidsovereenkomst gesloten op het niveau van de Nationale Arbeidsraad geldig voor alle sectoren, een recht op uitbetaling van een eindejaarspremie bestaat.

2. Hoe te werk gaan om, buiten elke verplichting om, een eindejaarspremie toe te kennen en te vermijden dat er gewag kan worden gemaakt van een gebruik?

Wanneer het over het gebruik gaat, dient u te weten dat de werkgever verplicht kan zijn een eindejaarspremie aan zijn werknemers uit te betalen als het gebruik de volgende kenmerken vertoont:

  • bestendig zijn, d.w.z. dat de premie gedurende een voldoende lange tijd werd toegekend;
  • vast zijn, d.w.z. men heeft steeds dezelfde berekeningswijze toegepast;
  • algemeen zijn, d.w.z. men heeft dezelfde regels toegepast t.o.v. alle personeelsleden die zich in eenzelfde situatie bevinden in de onderneming.

Als de werkgever een eindejaarspremie wil toekennen zonder dat er voor de toekomst gewag kan worden gemaakt van een gebruik, dient hij met iedereen aan wie een eindejaarspremie wordt betaald, overeen te komen dat deze premie een vrijwillig toemaatje is en dat het geen verworvenheid is voor de toekomst. Natuurlijk zet u dit alles mooi op papier.

3. Wie heeft recht op de eindejaarspremie?

Doordat de toekenning van de eindejaarspremie vooral sectoraal bepaald is, zijn er per sector grote verschillen mogelijk in de toekenningsvoorwaarden, de berekeningswijze en het tijdstip van de betaling. Zo wordt ook de vraag wie heeft recht op de eindejaarspremie sectoraal vastgelegd. Vaak wordt dat recht in een sectorale cao voorzien voor alle werknemers. Dit zijn de arbeiders, bedienden, handelsvertegenwoordigers en studenten.

Mensen met beroepsinlevingsovereenkomsten, individuele beroepsopleidingen en opleidings- en inschakelingsplannen zijn geen werknemers en komen in principe niet in aanmerking.

Naast het criterium van de indiensttreding, houdt men bij de berekening van de eindejaarspremie ook vaak rekening met de anciënniteit en het aantal gewerkte of gelijkgestelde dagen. Zo wordt bij de berekening van de eindejaarspremie evenredig rekening gehouden met het aantal maanden voltijdse en deeltijdse tewerkstelling. Als een werknemer een half jaar voltijds en een half jaar deeltijds werkt, dan heeft hij recht op een eindejaarspremie die voor 6/12e op het voltijdse loon wordt berekend en voor 6/12e op het deeltijdse loon wordt berekend.

4. Uitbetaling van de eindejaarspremie

In principe wordt de eindejaarspremie toegekend op het einde van het jaar, al kan dit per sector verschillen.

Indien een werknemer in de loop van het jaar uit dienst gaat, kan de eindejaarspremie toch pas op het einde van het jaar uitbetaald worden. In de praktijk zal de werkgever het verschuldigde pro rata bedrag echter vaak meteen aan de werknemer uitbetalen.

5. Welke dagen zijn gelijkgesteld?

In principe wordt een eindejaarspremie alleen berekend op basis van het aantal gepresteerde dagen tijdens het afgelopen kalenderjaar.

Een aantal afwezigheidsdagen wordt echter gelijkgesteld met gepresteerde dagen, en dus mee in rekening gebracht bij de berekening van de eindejaarspremie. Het gaat om volgende afwezigheidsdagen:

  • feestdagen
  • inhaalrust voor overuren en arbeidsduurverminderingsdagen
  • verlof om dwingende reden

Daarnaast zijn nog enkele andere afwezigheidsdagen gelijkgesteld, maar deze zijn afhankelijk van de sector:

  • vaderschapsverlof: dit wordt slechts voor 10 dagen gelijkgesteld, en bovendien alleen als in de sector klein verlet wordt gelijkgesteld met arbeidsprestaties;
  • adoptieverlof: dit wordt in principe niet gelijkgesteld, tenzij de sector dit uitdrukkelijk voorziet;
  • wettelijke vakantiedagen, extra-wettelijke vakantiedagen en feestdagen: deze worden gelijkgesteld voor zover de sector dit voorziet;
  • jeugd- en seniorvakantie: dit wordt gelijkgesteld voor zover wettelijke vakantie in de sector gelijkgesteld is.

6. Kan er worden verzaakt aan het recht op de premie?

Dit lijkt een aantrekkelijk idee om de loonlasten in deze tijden van crisis te verlagen. Kan dat zo maar?

Als u de sectorale documentatie die van toepassing is in uw sector raadpleegt, zult u merken dat de CAO's, die de werkgevers verplichten een eindejaarspremie te betalen, bij Koninklijk Besluit algemeen verbindend werden verklaard of het zullen worden waardoor ze kracht van wet hebben. Er kan dus helemaal geen sprake van zijn om werknemers te laten verzaken aan de eindejaarspremie alvorens zij recht hebben op de betaling ervan. Dat is ook zo wanneer een bedrijfs CAO de werkgever verplicht een eindejaarspremie te betalen. Zodra zij een recht op betaling van de premie kunnen laten gelden, zullen de werknemers er aan kunnen verzaken. De rechtspraak hierover is wel niet eensgezind.

Als de betaling van de premie toegekend wordt door het arbeidsreglement, de arbeidsovereenkomst of het gebruik, dan kunnen de werknemers er al aan verzaken voordat ze er recht op hebben.

Belangrijk is te weten dat men deze verzaking niet kan uitspelen tegen de RSZ omdat hij belast is met een openbare opdracht en hoe dan ook de sociale bijdragen op de premie zal vorderen, betaald of niet.

Om te kunnen spreken van een geldige verzaking en om alle betwistingen te vermijden, moeten de werknemers duidelijk en nauwkeurig hun wil te kennen geven. Het is dan ook raadzaam alles netjes op papier te hebben.

7. Wordt de eindejaarspremie als loon beschouwd?

De eindejaarspremie is wel degelijk loon en is de tegenprestatie van geleverde arbeid. Deze kwalificatie heeft juridische gevolgen zoals o.m.:

  • sociale zekerheidsbijdragen zijn verschuldigd op het bedrag van de eindejaarspremie;
  • met het bedrag van de eindejaarspremie moet worden rekening gehouden voor de berekening van de verbrekingsvergoeding;
  • de fiscus beschouwt de eindejaarspremie als een uitzonderlijke vergoeding. De bedrijfsvoorheffing die erop zal worden ingehouden, wordt bepaald volgens een speciaal tarief dat in functie staat van de gewone belastbare jaarbezoldiging van de werknemer;
  • de eindejaarspremie is net zoals loon vatbaar voor beslag/overdracht.

8. Op welke premie hebben de deeltijdse werknemers recht?

Wanneer een voltijdse werknemer in een onderneming recht heeft op een eindejaarspremie, dan zal de deeltijdse werknemer van een zelfde categorie en met dezelfde arbeidsvoorwaarden er ook recht op hebben, in evenredigheid met de duur van zijn arbeidsprestaties.

9. Is de eindejaarspremie deelbaar of ondeelbaar?

In principe is de eindejaarspremie deelbaar als er geen andersluidende bepalingen zijn in de rechtsbron. Hij wordt betaald als tegenprestatie voor geleverde arbeid in een referteperiode. Als er dus niets bepaald werd omtrent de (on)deelbaarheid, dan zal de premie slechts moeten worden toegekend in evenredigheid met de duur van de tewerkstelling, rekening houdend met de indiensttreding of het vertrek van de werknemer tijdens de referteperiode.

Voorbeeld: Een werknemer heeft recht op een eindejaarspremie. Eind april 2011 verlaat die werknemer de onderneming. In dit voorbeeld moet er, wanneer de eindejaarspremie wordt berekend, geen rekening worden gehouden met de maanden na april 2011.

10. Wat gebeurt er op het einde van de arbeidsovereenkomst?

Opzegging of verbreking van de arbeidsovereenkomst door de werkgever heeft geen invloed op de toekenningsvoorwaarden van de eindejaarspremie. Een prorata is verschuldigd indien de CAO dit voorziet. Dit is ook het geval wanneer daaromtrent helemaal niets bepaald wordt (principe van deelbaarheid); de eindejaarspremie is immers deelbaar. Noteer echter dat er geen prorata verschuldigd is indien de toekenningsvoorwaarden vereist door de rechtsbron niet alle vervuld zijn (b.v. in dienst zijn op de in de CAO bepaalde datum of een minimum anciënniteit bereiken). Zo wordt er door de CAO meestal ook voorzien dat de werknemers die om een dringende reden ontslagen worden, hun recht op de eindejaarspremie verliezen.

Ingeval van opzegging of verbreking van de arbeidsovereenkomst door de werknemer moet men eveneens teruggrijpen naar de betrokken rechtsbron om zich te vergewissen van de toekenningsvoorwaarden. In de CAO's, de vaakst voorkomende rechtsbronnen, wordt er meestal voorzien dat de werknemers die ontslag geven, hun recht op de eindejaarspremie verliezen.

Kortom, er zal steeds moeten teruggegrepen worden naar de toepasselijke rechtsbron om te weten of het recht op de eindejaarspremie blijft bestaan in geval van verbreking van de arbeidsovereenkomst.

11. Gelijkstelling van de anti crisismaatregelen met gewerkte dagen

De tijdelijke crisismaatregelen(economische werkloosheid van bedienden voor het ganse jaar 2011, individuele en tijdelijke vermindering van de arbeidsprestaties enkel voor januari 2011) die door de federale regering werden getroffen, kunnen de berekening van de eindejaarspremie beïnvloeden.

De gelijkstelling met arbeidsprestaties is vaak ingeschreven in de sectorale CAO betreffende de eindejaarspremie of in de ondernemingsovereenkomst of het ondernemingsplan dat de maatregelen in de onderneming invoert.